Wstęp
Jadwiga Sobieska, urodzona 14 października 1909 roku w Warszawie, to jedna z najważniejszych postaci polskiej etnomuzykologii. Jako pierwsza badaczka całkowicie skoncentrowana na polskim folklorze muzycznym, wniosła ogromny wkład w dokumentację i popularyzację muzyki ludowej. Jej prace nie tylko przyczyniły się do zachowania tradycji muzycznej, ale także miały wpływ na rozwój muzykologii w Polsce. W artykule przedstawimy jej życie, działalność naukową oraz osiągnięcia, które uczyniły ją postacią wyjątkową w historii kultury polskiej.
Życiorys i edukacja
Jadwiga Sobieska pochodziła z rodziny Pietruszyńskich. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczęła studia z zakresu historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Równocześnie, przez sześć lat uczyła się gry na skrzypcach w konserwatorium muzycznym. W 1929 roku zdecydowała się na zmianę kierunku studiów i podjęła naukę muzykologii na Uniwersytecie Poznańskim. W latach 1930-1939 aktywnie uczestniczyła w badaniach terenowych w Wielkopolsce oraz prowadziła poszukiwania muzyków ludowych na Mazowszu.
W 1934 roku prowadziła szczegółowe badania nad muzyką instrumentalną Wielkopolski, które stały się podstawą jej pracy magisterskiej. W tym samym roku obroniła swoją pracę magisterską, a jej osiągnięcia w zakresie muzykologii zostały docenione przez środowisko akademickie. Po ukończeniu studiów wróciła do Warszawy, gdzie podjęła pracę jako sekretarka redakcji „Muzyki Polskiej”. W 1936 roku poślubiła Mariana Sobieskiego, z którym wspólnie kontynuowała badania nad polskim folklorem muzycznym.
Działalność w czasie II wojny światowej
Czas II wojny światowej był dla Jadwigi Sobieskiej okresem trudnym i pełnym wyzwań. Po wysiedleniu z Poznania, Sobiescy osiedlili się w Warszawie i Lublinie, gdzie przetrwali najciemniejsze dni wojny. W tym czasie Jadwiga nie mogła pracować zawodowo, jednak jej pasja do folkloru muzycznego nie wygasła. W latach 40. XX wieku odkryła charakterystyczne dla regionu wielkopolskiego instrumenty ludowe, takie jak mazanki oraz kozły ślubne.
Po zakończeniu wojny razem z mężem podjęli się zbierania nagrań muzyki ludowej, kontynuując prace rozpoczęte przez prof. Łucjana Kamieńskiego. Oboje intensywnie poszukiwali zniszczonych podczas wojny zbiorów dźwiękowych z Wielkopolski i odtwarzali je przy pomocy sprzętu nagraniowego, co było dużym wyzwaniem logistycznym i technicznym.
Badania nad folklorem muzycznym
W latach 1947-1969 Jadwiga Sobieska pracowała w Państwowym Instytucie Sztuki (obecnie Instytut Sztuki PAN), gdzie zaangażowała się w dokumentację polskiego folkloru muzycznego. Wraz z mężem organizowali liczne festiwale muzyki ludowej oraz akcje zbierania folkloru muzycznego w różnych regionach Polski. W 1949 roku zorganizowali Festiwal Muzyki Ludowej w Warszawie, który stał się ważną platformą wymiany doświadczeń między muzykami ludowymi.
Wspólnie opracowali metodykę Ogólnopolskiej Akcji Zbierania Folkloru Muzycznego, która trwała od 1950 do 1954 roku. Dzięki tej akcji wykonano około 46 tysięcy nagrań polskiego folkloru muzycznego, co miało ogromne znaczenie dla zachowania tradycji kulturowej kraju. Jadwiga Sobieska kierowała również różnymi projektami mającymi na celu zwiększenie świadomości wartości tradycji muzyki ludowej w społeczeństwie.
Osiągnięcia naukowe i publikacje
Jadwiga Sobieska była autorką wielu publikacji dotyczących polskiego folkloru muzycznego. Już w 1934 roku opublikowała książkę „Dudy wielkopolskie”, a od lat 40. XX wieku systematycznie pisała artykuły do czasopism takich jak „Poradnik Muzyczny” czy „Ruch Muzyczny”. Jej prace obejmowały szeroki zakres tematów związanych z folklorem, od badań nad pieśniami ludowymi po dokumentację regionalnych tradycji muzycznych.
Jednym z kluczowych dzieł Jadwigi Sobieskiej była publikacja „Ze studiów nad folklorem muzycznym Wielkopolski” z 1972 roku, która stanowi ważny wkład w dziedzinę etnomuzykologii. Jej współpraca z mężem zaowocowała również książką „Szlakiem kozła lubuskiego” wydaną w 1954 roku oraz innymi publikacjami poświęconymi regionalnym pieśniom ludowym.
Upamiętnienie i dziedzictwo
Jadwiga Sobieska była laureatką wielu nagród i odznaczeń za swoją działalność naukową i kulturalną. Otrzymała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski oraz Złoty Krzyż Zasługi. Po jej śmierci w 1995 roku jej kolekcja instrumentów trafiła do Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu, co stanowi trwałe upamiętnienie jej wkładu w ochronę polskiego dziedzictwa kulturowego.
W 2018 roku Jadwiga Sobieska została bohaterką projektu „Sobiescy – zachowane w dźwiękach”, realizowanego przez Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych z okazji 50-lecia placówki. Inicjatywa ta przypomniała o jej zasługach dla polskiej kultury oraz o znaczeniu badań nad folklorem.
Zakończenie
Działalność Jadwigi Sobieskiej pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy i miłośników folkloru muzycznego. Jej wkład w rozwój etnomuzykologii oraz popularyzację tradycyjnej polskiej muzyki jest niezaprzeczalny. Dzięki jej
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).