Wstęp
3 Pułk Piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza (3 pp KOP) to jednostka, która odegrała istotną rolę w historii Polski, zwłaszcza w kontekście kampanii wrześniowej 1939 roku. Mimo że pułk nie funkcjonował w pokojowej organizacji Wojska Polskiego, jego sformowanie miało miejsce tuż przed wybuchem II wojny światowej. W artykule przybliżymy historię 3 pp KOP, jego strukturę organizacyjną oraz przebieg walk, które stoczył podczas pierwszych dni konfliktu zbrojnego.
Historia sformowania pułku
3 Pułk Piechoty KOP został sformowany w wyniku mobilizacji alarmowej, która miała miejsce 24 sierpnia 1939 roku. Jego utworzenie było odpowiedzią na narastające zagrożenie ze strony Niemiec oraz Związku Radzieckiego. Dowództwo pułku podległo Samodzielnej Grupie Operacyjnej „Narew”, a jego bazą był pułk KOP „Głębokie”. Po sformowaniu jednostka została skierowana do rejonu Augustowa, gdzie miała pełnić funkcje obronne na północno-wschodnich rubieżach Polski.
Walki pułku w kampanii wrześniowej
W pierwszych tygodniach września 1939 roku 3 Pułk Piechoty KOP pozostał na swoim przydzielonym odcinku obrony na Suwalszczyźnie. Nie brał aktywnie udziału w walkach, co zmieniło się po nocnym załadunku na transporty kolejowe, który miał miejsce z 12 na 13 września. W ciągu kilku dni pułk został przetransportowany na Wołyń, aby wspierać działania w obronie przed agresją sowiecką.
Po dotarciu do rejonu Równe-Kostopol, pułk skoncentrował się w okolicach Daraźne. W tym czasie do oddziału dołączył dywizjon kawalerii rtm. Bernarda Romanowskiego. Dnia 19 września pułk rozpoczął marsz w kierunku Bugu, mając na celu połączenie się z Samodzielną Grupą Operacyjną „Polesie”. W trakcie marszu do pułku dołączyły także inne jednostki, takie jak batalion Szkoły Lotniczej z Tczewa oraz resztki I/207 pp.
Bitwy i straty
20 września pułk dotarł do Kołek nad Styrem, gdzie napotkał opór ze strony dywersantów ukraińskich. III batalion, który prowadził natarcie, zdobył miasteczko po krótkiej walce. Następnego dnia pułk ruszył dalej w kierunku Borowiczy i Nawóz, gdzie doszło do starcia z jednostkami sowieckimi. I batalion został zaatakowany przez element rozpoznawczy sowieckiego 45. Dywizji Strzeleckiej i odniósł sukces, niszcząc kilka czołgów przeciwnika.
Jednakże sytuacja szybko się pogorszyła. Na 3 Pułk KOP uderzył 16 Pułk Strzelecki wsparcia czołgów i artylerii haubic. Mimo heroicznej obrony, bataliony poniosły znaczące straty i musiały utrzymać pozycje w trudnych warunkach. Dnia 22 września pułk podjął próbę opanowania przepraw przez Stochód koło Janówki, lecz natarcie załamało się pod ostrzałem nieprzyjacielskiego lotnictwa oraz artylerii. Straty wyniosły około 35 zabitych i 80 rannych.
Kapitulacja i skutki
Po ciężkich walkach i wzrastających stratach pułk wycofał się w rejon Mielnica-Wilecko. W nocy z 22 na 23 września z szeregów pułku zdezerterowali żołnierze mniejszości narodowych, co dodatkowo osłabiło jednostkę. Dnia 23 września resztki pułku dotarły do Radoszyna, gdzie zostały okrążone przez sowieckie jednostki pancerne. O godzinie 13:00 pułkownik Zajączkowski podjął decyzję o kapitulacji, a warunki ustalone z przedstawicielami Armii Czerwonej przewidywały zwolnienie oficerów oraz szeregowych.
Niestety umowa kapitulacyjna została złamana – wszyscy oficerowie i podoficerowie zostali zatrzymani jako jeńcy wojenne. Kapitulacja była dramatycznym zakończeniem działań bojowych 3 Pułku Piechoty KOP i stanowiła symbol tragicznych losów polskich żołnierzy we wrześniu 1939 roku.
Struktura organizacyjna pułku
3 Pułk Piechoty KOP składał się z trzech batalionów: I batalion (batalion KOP „Łużki”), II batalion (batalion KOP „Podświle”) oraz III batalion (batalion KOP „Słobódka II”). Dowództwo pułku objął płk piech. Zdzisław Zajączkowski, a jego adiutantami byli kpt. piech. Stefan IV Kozłowski oraz kpt. piech. Adam Ludwik Kryciński.
Kwatermistrzem był kpt. adm. (piech.) Adam Kowalczyk, a lekarzem kpt. lek. Antoni Ignacy Gmerek. Obsada personalna dowództwa była zróżnicowana i obejmowała zarówno doświadczonych oficerów, jak i młodsze kadry, co miało wpływ na sposób dowodzenia podczas bitew oraz zarządzania jednostką.
Zakończenie
3 Pułk Piechoty KOP to jednostka o bogatej historii, która zmagała się z trudnymi warunkami podczas kampanii wrześniowej 1939 roku. Jego walka to nie tylko historia oddziału wojskowego, ale również refleksja nad losem żołnierzy polskich w obliczu agresji dwóch potęg: Niemiec i ZSRR. Mimo krótkiego okresu działania w czasie II wojny światowej, dziedzictwo 3 pp KOP pozostaje ważnym elementem polskiej tradycji wojskowej oraz pamięci narodowej o heroizmie i poświęceniu żołnierzy br
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).